پایگاه اطلاع‌رسانی گروه صنعتی ایران خودرو

ایکوپرس

شناسه خبر: ۱۴۶۶۱ یکشنبه ۹ تیر ۱۳۹۸ - ۹:۲۸ تعداد بازدید: ۱۰۶۴ Print View

مروری اجمالی بر مزايا و معايب استفاده از مكمل‌های سوخت و روغن

بالاخره مكمل خوب است يا بد؟

شايد شما هم تا كنون مطالب زيادي درباره انواع مكمل‌هاي بنزين و روغن شنيده باشيد و حتي اين گونه كالاها را در ويترين جايگاه‌هاي سوخت‌گيري ديده باشيد. اين فراورده‌ها كه محصولات نفتي به شمار مي‌آيند، توسط انواع و اقسام شركت‌هاي نفتي – از شركت‌هاي معتبر و صاحب‌نام گرفته تا شركت‌هايي كه نام‌شان را تا به حال نشنيده‌ايم – توليد و به بازار عرضه مي‌شوند.

بالاخره مكمل خوب است يا بد؟

وجه اشتراك تمام اين مواد اين است كه فروشنده ادعا مي‌كند با مصرف آن‌ها، خودرو جان تازه‌اي خواهد گرفت، مصرف سوخت كاهش خواهد يافت و قس علي هذا. بنا بر پيشنهاد خوانندگان، در اين مطلب سعي خواهيم كرد شما را با سازوكار عملكرد اين مواد آشنا كنيم تا بهتر بتوانيد درباره خريد يا عدم خريد آن‌ها تصميم بگيريد.

 

 

جواد جواني

مكمل‌هاي سوخت
مکمل‌های بنزین تقريبا در همه جایگاه‌های سوخت كشور عرضه می‌شود اما همواره در مورد بی‌فایده بودن و حتی مضر بودن آن حرف ‌و حدیث‌هایی مطرح است. با بررسي هاي انجام شده مکمل‌های بنزین که به شکل‌های محلول‌ و قرص در جایگاه های عرضه فرآورده‌های نفتی به فروش می‌رسند، اغلب غیر‌استاندارد بوده و به موتور خودروها صدمه وارد می‌کنند بنابر اظهارات مسوولان سازمان استاندارد ايران، استاندارد ملی مکمل‌های بنزین به منظور کنترل کیفیت جامع آنها در دست بررسی بوده و تاکنون پروانه کاربرد علامت استاندارد برای هیچ‌کدام از مکمل‌های بنزین صادر نشده است. نتیجه آزمایش‌ها حاکی از بی تاثیر بودن اين‌گونه مكمل‌ها بر بنزین بوده و توصيه مي‌شود رانندگان وسايل نقليه از خرید مکمل‌های سوخت خودداری کنند.
از سوي ديگر شرکت‌های تولید کننده اين گونه مكمل‌ها مدعی‌اند که این مواد در حالی که روان‌کنندگی و بازدهی سوخت را بالا می‌برد، آلودگی‌های ناشی از سوخت را کاهش ‌می‌دهند. توليدگان این محصولات، مزایای اصلی مکمل‌های سوخت را چنین بر می‌شمارند:
• افزایش بهره‌وری در احتراق و کاهش مصرف سوخت و در نتیجه صرفه‌جویی در هزينه
• افزایش روان‌کنندگی سوخت
• جلوگیری از یخ زدن سوخت در دماهای پایین
• بهبود ساختار سوخت‌رسانی و درنتیجه افزایش نیرو و کاهش انتشار آلودگی
اين شركت‌ها آن‌ها در کنار این مزایا، فواید دیگری را هم برای محصولات‌شان قائل هستند، مثل افزایش عمر موتور، افزایش پایداری سوخت، جدا شدن رسوبات و مواد زائد و روان‌کاری اجزای متحرک در سیستم سوخت‌رسانی و موتور.
آیا موارد کاربرد مکمل‌های سوخت به خودرو‌ها محدود می شود؟ باید در جواب گفت که هر وسیله مصرف کننده سوخت‌های مشتق از نفت می‌تواند از مکمل مخصوص خود استفاده کند.‌ از سیستم‌های تک‌سیلندر تا موتور‌های چندسیلندر صنعتی که مخصوص کار‌های سنگین هستند و از موتور خودرو‌های سواری تا موتور زیردریایی‌ها، می‌توانند مصرف‌کننده این مواد باشند.
اما آیا آن گونه که تبلیغ می‌شود، مکمل‌های سوخت می‌توانند مسافتي را که با یک باک بنزین می‌توان پیمود، افزایش دهند؟ آیا آن‌ها واقعا سازگار با محیط زیستند و آسیبی به آن وارد نمی‌کنند؟ تعدادي از رانندگان از مصرف مکمل‌ها راضی‌اند و از سوی دیگر عده زیادی هم به کلاه‌برداری بودن عرضه این محصولات و مضر بودن آن‌ها برای محیط ‌زیست تاکید دارند. در حقیقت هر دو طرف درست می گویند!
مکمل‌ها مسافت پیموده شده به ازای هر لیتر بنزین را ارتقا می‌دهند و به فرایند احتراق شتاب می‌بخشند که این کارکرد سبب سرعت بیش‌تر و عملکرد نرم‌تر موتور خودرو می‌شود. با این وجود با مصرف مکمل‌ها، نظیر هر سوخت دیگری، انتشار آلودگی به محیط همچنان باقی است و شرکت‌های تولید کننده در مورد سازگاری با طبیعت مثل دیگر ویژگی‌های محصولات‌شان اغراق می‌کنند. مثلا ادعا می‌کنند که محصولشان در کاهش هیدروکربن و مونوکسیدکربن دود خروجی بسیار موثر است، کوبش‌های موتور را کم می کند، پایداری سوخت را افزایش می‌دهد و مسافت پیموده شده را هشت تا 12 درصد به ازای هر لیتر بنزین ارتقا می‌دهد.
در سوی دیگر ادعا می‌شود که مکمل‌ها گمراه کننده و برای طبیعت مضر است. در حقیقت اثر استفاده از این مواد در کاهش هیدروکربن و مونوکسیدکربن خروجی از اگزوز طی آزمایش‌ها ثابت شده است ولی اگر اين مواد در خارج از باک مثلا روی زمین ریخته شوند برای محیط‌زیست و سلامتی انسان، خصوصا كودكان و زنان باردار، خطرساز خواهند بود.
شاید بتوان مکمل‌ها را به انواع عمده مکمل‌های بنزین بدون سرب، افزایش دهنده عدد اکتان، شوینده انژکتور یا کاربراتور، و دسته‌ای که هر دو کاربرد افزایش اکتان و تمیزکنندگی سیستم سوخت‌رسان را یک‌جا دارند، دسته بندی کرد. برخی متخصصان معتقدند که غیر از مکمل‌های بنزین بدون سرب که ویژه خودروهای قدیمی هستند و مکمل‌های اکتان بالا برای خودروهای جدید، بقیه انواع مکمل یا بی‌فایده و نوعی سوءاستفاده از مشتری هستند و یا اگر کارکردی هم داشته باشند از نظر اقتصادی و فنی سودی در پی ندارند.
ولی چرا عدد اکتان و افزایش آن مهم است؟ عدد اکتان، یک درجه‌بندی برای سنجش مقاومت سوخت در برابر پیش‌سوزی است. به زبان ساده، هر چه عدد اکتان یک سوخت بیش‌تر باشد، آن سوخت در مقابل پدیده احتراق مخرب مقاوم‌تر خواهد بود. در خودروهای قدیمی هنگامی که سوخت مصرفی، اکتانی کم‌تر از مقدار لازم داشته باشد، هنگام شتاب‌گیری صدای تقه یا کوبش شنیده می‌شود که این کوبش‌ها شدیدا به موتور خودرو آسیب می‌رساند. وقتی خودرو به مناطق کم ارتفاع نظیر سواحل دریا می‌رود، این صدا افزایش ‌می‌یابد که دلیل آن تاثیر ارتفاع بر کاهش اکتان سوخت است.
امروزه خودروسازان با نصب حسگر ضربه (knock sensor) در سیستم سوخت‌رسانی خودرو مشکل ضربه و کوبش را با ریتارد کردن يا عقب انداختن زمان جرقه‌زنی توسط سیستم هوشمند الكترونيكي يا همان ايي‌سي‌يو حل کرده‌اند، بنابر این ارتقای عدد اکتان می‌تواند مفید و حتی لازم باشد. در حال حاضر در کشورمان، عدد اکتان بنزین معمولی 87 و بنزین سوپر 95 است.
ولی در مورد شوینده انژکتور، متخصصان عقیده دارند که اين مواد کاملا تجاری و غیر‌ضروری هستند. انژکتورها، سوزن‌هایی هستند که با کمک نیروی فنر روی یک نشيمن فلزی نشسته و یک مغزی مغناطیسی آن‌ها را بلند می‌کند. فیلتر‌ها تقریبا تمام ناخالصی‌های سوخت را جذب می‌کنند و حتی زمانی که کهنه و مستهلک می‌شوند، ناخالصی‌های خیلی کوچک‌تر را هم نسبت به زمان نو بودن جذب می‌کنند. بنابر این چیزی به اسم ذرات معلق در این سیستم‌ها وجود ندارد.
اگر منظور از تمیز کردن، اُریفیس (سوراخ بسيار ريز) مرکزی انژکتور هم باشد، کاملا بی‌معناست، چرا که جرم گرفتن این قسمت غیرممکن است. به علاوه، فشار بنزین به اندازه‌ای در سیستم‌های انژکتوری بالا است که مواد معلق روی بدنه داخلی انژکتور رسوب نخواهد کرد.
حتی اگر فرض کنیم که ذرات معلقی در سیستم وجود دارد یا آن قدر ریز هستند که از سوراخ انژکتورها رد می‌شوند و فقط موقع نشستن سوزن روی سیت، موجب خوردگی سریع آن دو می‌شوند و یا آن قدر درشت هستند که درون مجرای انژکتور گیر کرده و راه عبور سوخت را به کلی مسدود می‌کنند، در این شرایط مکمل یا حلال هم نمی‌تواند به حل شدن یا خروج آن‌ها از انژکتور کمک کند. در واقع مکمل‌هایی از این دست، پاک‌کننده یا حلال نیستند، بلکه بیش‌تر به صورت روان‌کار و کاهش‌دهنده اصطکاک سیستم هستند که با تشکیل لایه‌ای از ماده روان‌کار یا محافظ روی سطوح سیستم سوخت‌رسانی تا حد بسیار جزئی فرسایش سیت و سوزن انژکتور و تا حدی خوردگی زغال‌های پمپ انژکتور را کاهش می‌دهند.
با همه این اوصاف شاید به این نتیجه برسید که در عمل استفاده از چنین مکمل‌هایی، فقط هدر دادن پول است، چرا که عمر سیستم سوخت‌رسانی به اندازه عمر مفید خودرو است و این مکمل‌ها ممکن است فقط 5 تا 10درصد به عمر اين سیستم اضافه کند در حالیکه هزینه‌ای که برای خرید این مکمل‌ها در طول چهار یا پنج سال از جیب مشتریان می‌رود از قیمت تعمیر کامل سیستم سوخت رسانی بيش‌تر خواهد بود.
شركت ايران خودرو نيز در اطلاعيه‌ هاي مختلفي همواره به مشتريان محصولات خود اعلام كرده است كه اضافه كردن انواع مكمل بنزين، شوينده انژكتور، روغن بنزين و تقويت كننده اكتان بنزين در هيچ يك از محصولات توليدي اين شركت توصيه نمي‌شود. در اين اطلاعيه ها آمده است كه مصرف مواد فوق علاوه بر لغو گارانتي خودرو، احتمال غيرايمن ساختن خودرو به ويژه اجزاي سيستم سوخت‌رساني را فراهم مي‌کند كه تاكنون مواردي از بروز ايرادات موتوري و سيستم سوخت‌رساني در اثر استفاده از اين مواد نيز گزارش شده است.
مکمل روغن
این مواد از اکسیده شدن و غلیظ شدن روغن موتور، حتی در توقف و حرکتهای بسیار شدید که باعث
افزايش درجه حرارت در شرایط حرکت می شوند جلوگیری می کند. از جمله معروف‌ترين و قديمي‌ترين اين دست مكمل‌ها مي توان به مكمل روغن اس‌تي‌پي (STP) اشاره كرد.
از مزاياي استفاده از مكمل‌هاي روغن استاندارد مي توان به پیش‌گیری از كاهش حجم روغن، پیش‌گیری از اکسیداسیون روغن، جلوگيري از تشکیل رسوبات سخت در موتور، محافظت در برابر زنگ‌زدگی و خوردگی، ارائه قدرت و عملکرد بهتر موتور، کاهش مصرف سوخت و کاهش آلاينده‌های اگزوز اشاره كرد.
امروزه و با پيشرفت فناوري، پژوهشگران یک شرکت نانوفن‌آوری در ایران موفق به تولید نوعي مکمل روغن موتور بر پایه «نانو الماس» شدند که تولید آن تاکنون در انحصار دو کشور آمریکا و روسیه بوده است. «نانو اویل» که به‌ عنوان مکمل به روغن موتور خودرو افزوده می‌شود از نانو ذرات با پایه‌ی کربن در اندازه‌های چهار تا شش نانومتر تشکیل شده است. به علت قابلیت بالای جذب «نانو اویل»، سازوكار عملکرد اين محصول به گونه‌اي است كه اتصال مولكولي محکمی با روغن برقرار کرده و به دلیل ابعاد بسیار ریز، در شکاف‌های بسیار باریک و در سطح فلزات نفوذ می‌کند و با فلزات نيز در سطح مولکولی واکنش می‌دهد. تصحیح عیوب سطحی و جزئی روی فلزات، بهبود هندسه میکرونی سطح فلزات و اضافه کردن خاصیت روان‌سازی با توجه به شکل‌ گرد ذرات آن از ویژگی‌های این محصول است.
هر بسته از این محصول به‌ عنوان مکمل به چهار لیتر روغن اضافه می‌شود و استفاده از آن میزان استهلاک موتورها را کاهش داده است. این محصول در ابزار ماشین‌کاری دقیق مانند پرس‌ها، ماشین‌هاي تراش، ماشین‌های صفحه‌تراش و دستگاه‌های سنگ سنباده، ابزارهای عمومی مانند کمپرسورها، چرخ‌دنده‎ها و پمپ‌ها، موتورهای بنزینی و دیزلی مانند خودرو، تراکتور، کشتی‎ها، هواپیماها و همچنین موتورهای کوچک، آب‌بندی قطعات چرخنده و متحرک، گیربکس‌ها و سیستم‌های انتقال قدرت محرکه نيز کاربرد دارد.
درباره‌ی مزایای استفاده از «نانو اویل» مي‌توان گفت كه استفاده از این افزودنی به کاهش دو تا پنج برابری زمان سرویس موتور، افزایش شتاب خودرو، افزایش طول عمر روغن موتور تا دو برابر، کاهش درجه‌ی حرارت موتور تا 20 درجه سانتی‌گراد، کاهش اصطکاک بین قطعات، کاهش مصرف سوخت بین پنج تا 15 درصد، کاهش صدای موتور، جلوگیری از نشتی روغن، کاهش زمان آب‌بندی موتور تا دو برابر و افزایش نرمی حرکت منجر می‌شود.